Bilişim hukuku, e-ticaret, kripto varlık dolandırıcılığı, yasa dışı bahis ve sosyal medya üzerinden işlenen suçlarda adli sürecin en kritik unsurlarından biri dijital delillerdir. Bilişim sistemleri, akıllı telefonlar, bilgisayarlar, sunucular, WhatsApp ve Telegram yazışmaları, log kayıtları, IP adresleri, ekran görüntüleri ve blokzincir (on-chain) verileri dijital delil niteliği taşıyabilir.

Dijital veriler kolaylıkla değiştirilebilen, silinebilen, manipüle edilebilen veya sahtesi oluşturulabilen bir yapıdadır. Bu nedenle Türk Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) kapsamında verinin hukuka uygun elde edilmesi, kaynak doğrulaması ve bütünlüğünün korunması önemlidir. Usulüne uygun toplanmayan veya bağlamı doğrulanamayan bir ekran görüntüsü ya da yazışma delil değerini kaybedebilir.

Bilişim suçları ve finansal dolandırıcılık mağduriyetlerinde adli ve idari makamlara sunulacak elektronik verilerin adli bilişim (digital forensics) yöntemleri gözetilerek tespit edilmesi ve muhafaza edilmesi gerekir.

Dijital delillerin türleri ve ispat gücü

Soruşturma ve kovuşturma aşamalarında dikkate alınabilecek temel dijital delil türleri şunlardır:

  • Log kayıtları ve IP adresleri: İnternet servis sağlayıcıları ve sistem yöneticilerince tutulan erişim kayıtları, bir eylemin hangi IP adresinden, ne zaman ve hangi port üzerinden yapıldığına ilişkin teknik veri sağlar.
  • Noter onaylı dijital tespitler (e-Tespit): İnternet sitesi içerikleri ve sosyal medya paylaşımları gibi değişme veya silinme ihtimali bulunan veriler, Türkiye Noterler Birliği sistemi üzerinden zaman damgalı biçimde kayıt altına alınabilir.
  • On-chain transfer kayıtları: Kripto varlık transferlerindeki TXID (transaction hash), gönderen ve alıcı cüzdan adresleri ile blok zaman damgaları değiştirilemez zincir kayıtlarıdır.
  • Ekran görüntüleri ve ekran kayıtları: WhatsApp, Telegram, Instagram veya sahte platform arayüzlerinden alınan görsellerdir. Manipülasyon iddiasına açık olabildikleri için ham veri, sohbet dışa aktarımı ve diğer kayıtlarla desteklenmelidir.
  • İmaj alımı (adli kopya / bit-stream image): Bilgisayar, cep telefonu veya veri depolama aygıtlarının mantıksal ya da fiziksel birebir kopyasının çıkarılması işlemidir.

Dijital delil toplarken yapılmaması gerekenler

Yalnızca ekran görüntüsü alıp geçmeyin

Ekran görüntüleri kolayca değiştirilebilen verilerdir. Sohbetlerin yedeklerini (txt, json veya csv dökümlerini), tam ekran video kayıtlarını ve olayın öncesi ile sonrasını gösteren bağlamı da koruyun.

Delil niteliğindeki cihazları sıfırlamayın veya formatlamayın

Dolandırıcılık fark edildiğinde telefonu sıfırlamak ya da uygulamaları silmek, adli bilişim uzmanlarının cihazdan veri kurtarmasını zorlaştırabilir veya bazı verileri geri döndürülemez biçimde yok edebilir.

Sosyal medya veya mesajlaşma hesaplarını silmeyin

Dolandırıcıyla olan sohbet penceresini kapatmadan ve karşı taraf içerikleri silmeden önce konuşmayı dışa aktarın. Görünen adın yanında telefon numarası, kullanıcı adı, kullanıcı kimliği ve profil URL'si gibi ayırt edici bilgileri kaydedin.

Hukuki koruma ve dijital delil hazırlama adımları

  1. Noter e-Tespit başvurusunu değerlendirin: Sahte internet siteleri, borsa panelleri veya sosyal medya profilleri silinmeden önce zaman damgalı kayıt oluşturulması uygun olabilir.
  2. Sohbet ve iletişim kayıtlarını dışa aktarın: WhatsApp ve Telegram sohbet geçmişlerini mümkünse medyalı ve medyasız biçimde saklayın; görünen ad yerine telefon numarası ve kullanıcı kimliği gibi verileri de belgeleyin.
  3. Banka ve on-chain dekontlarını derleyin: Resmî banka dekontlarını, kripto transferlerine ait TXID kodlarını, cüzdan adreslerini, kullanılan ağı ve varlık türünü kronolojik olarak listeleyin.
  4. Materyalleri bütünlüğünü koruyarak dosyalayın: Verileri güvenli bir harici ortamda muhafaza edin; gerekiyorsa hash değerlerini aldırın ve başvuru ekine düzenli bir delil listesi olarak hazırlayın.

Kripto transferi içeren olaylarda blockchain iz sürme, sosyal medya üzerinden başlayan olaylarda ise Instagram dolandırıcılığı sayfaları da dosyanın teknik yönünü anlamaya yardımcı olabilir.